Ανατρέποντας το “στίγμα της παχυσαρκίας”
Το τελευταίο διάστημα, φαίνεται ότι πολλές «φωνές» από τις επιστήμες, τις τέχνες και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας ενώνονται με στόχο να ανατρέψουν το στίγμα της παχυσαρκίας. Την αντίληψη δηλαδή που συνδέει, με βάση τα συμπεράσματα ερευνών, την παχυσαρκία με χαρακτηριστικά όπως τεμπελιά, έλλειψη δύναμης και θέλησης, κακή υγιεινή, χαμηλό επίπεδο νοημοσύνης και μη ελκυστικότητα.
Ξεκινώντας από το σχολικό και εκπαιδευτικό περιβάλλον, όπου το bullying συνδέεται συχνά με το βάρος, οι μαθητές βάλλονται όχι μόνο από τους συνομηλίκους τους. Έχει τεκμηριωθεί ότι και οι δάσκαλοί τους, συνειδητά ή ασυνείδητα, μπορεί να είναι αυτουργοί του στιγματισμού.
Ανάλογες ενδείξεις διάκρισης λόγω βάρους παρατηρούνται σε κάθε στάδιο του επαγγελματικού τομέα, όπως στις συνεντεύξεις και προσλήψεις, στις μισθολογικές διαφορές και στις μειωμένες προαγωγές. Αυτό είναι πιο έντονο για τις γυναίκες με παχυσαρκία, οι οποίες μπορούν να λάβουν έως και 6% λιγότερα για την ίδια εργασία. Εν συνεχεία, οι προσωπικές σχέσεις, μεταξύ συζύγων, συντρόφων, γονιών, αδερφών και παιδιών αποδεικνύονται ως η πιο κοινή πηγή στιγματιστικών σχολίων με σοβαρές στιγματιστικές βλάβες. Αλλά και το ίδιο το φυσικό περιβάλλον δείχνει ένα στιγματισμό, καθώς περιλαμβάνει ρούχα, καρέκλες και τραπέζια εξέτασης που δεν μπορούν να φιλοξενήσουν άτομα με παχυσαρκία.
Οι διακρίσεις για τα παχύσαρκα άτομα είναι εμφανείς με πολλές συνέπειες για την ψυχολογική και σωματική τους υγεία, ενάντια στις σχεδόν 5 δεκαετίες επιστημονικής έρευνας που τεκμηριώνουν το στίγμα βάρους και τις συνέπειές του για τα παχύσαρκα άτομα. Οι κοινές αντιλήψεις ότι ο στιγματισμός του βάρους μπορεί να παρακινήσει τα άτομα να υιοθετήσουν πιο υγιεινές συμπεριφορές είναι λάθος. Με βάση τα τρέχοντα ευρήματα, φαίνεται ότι το στίγμα βάρους δεν είναι ένα ευεργετικό εργαλείο δημόσιας υγείας για τη μείωση της παχυσαρκίας.
Προοπτικές μελέτες καταδεικνύουν, ότι τα υπέρβαρα παιδιά που βιώνουν πειράγματα για το βάρος είναι πιο πιθανό να συμμετάσχουν σε συμπεριφορές υπερφαγίας και ανθυγιεινών συμπεριφορών, σε σύγκριση με υπέρβαρους συνομηλίκους που δεν πειράζονται.
Ως προς τους υπέρβαρους και παχύσαρκους ενήλικες, υπάρχουν ανάλογα ευρήματα. Σε κλινικά και μη κλινικά δείγματα, οι ενήλικες που βιώνουν στιγματισμό για το βάρος εμπλέκονται σε πιο συχνή υπερφαγία, διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο για δυσπροσαρμοστικά πρότυπα διατροφής και είναι πιο πιθανό να κάνουν διαταραχή υπερφαγίας.
Σε μια μελέτη περισσότερων από 2400 υπέρβαρων και παχύσαρκων γυναικών που ανήκαν σε οργανισμό υποστήριξης απώλειας βάρους, το 79% ανέφερε ότι αντιμετώπισε το στίγμα του βάρους σε πολλές περιπτώσεις τρώγοντας περισσότερο φαγητό και το 75% ανέφερε ότι τα κατάφερε αρνούμενος να κάνει δίαιτα.
Ο Meunnig υποστήριξε ότι ο υψηλός βαθμός ψυχολογικού στρες που βιώνουν τα παχύσαρκα άτομα ως αποτέλεσμα του στίγματος βάρους συμβάλλει στην παθοφυσιολογία που σχετίζεται με την παχυσαρκία. Έτσι, μέσω χρόνιου στρες, άγχους και αρνητικής διάθεσης, που σχετίζονται με την κοιλιακή παχυσαρκία, αυξάνεται ο κίνδυνος για παχυσαρκία καθώς ενεργοποιούνται φυσιολογικοί μηχανισμοί που αυξάνουν την όρεξη και να αμβλύνουν το σύστημα κορεσμού.
Στο πλαίσιο αυτό, δράσεις όπως η εκστρατεία «Small Steps» του Υπουργείου Υγείας των ΗΠΑ, με χρηματοδότηση 1,5 εκ. δολαρίων ετησίως, αποτελεί παράδειγμα για την ευαισθητοποίηση των «ανθυγιεινών» πολιτών. Μέσα από μια σειρά ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών spot «χρησιμοποιούν το χιούμορ για να εμπνεύσουν υπέρβαρους ενήλικες να ενσωματώσουν τα «Μικρά βήματα» στην ταραχώδη ζωή τους». O ιστότοπος της καμπάνιας διαθέτει επίσης μια «Συμβουλή για την υγεία της ημέρας», όπως το Μικρό Βήμα #92: «Περπατάτε αντί να κάθεστε τριγύρω».
Συμπερασματικά, φαίνεται ότι οι παρεμβάσεις για την παχυσαρκία και τα μηνύματα κατά του στίγματος πρέπει να ενσωματώνονται σε εκστρατείες πρόληψης. Οι παρεμβάσεις είναι απαραίτητο να επικεντρώνονται στην υγεία ως πρωταρχικό κίνητρο και ως επιθυμητό αποτέλεσμα για την αλλαγή συμπεριφοράς, αντί για την επίτευξη ιδανικού βάρους, που μπορεί να διαιωνίσει τα στερεότυπα της παχυσαρκίας. Η συμμετοχή όλων των φορέων από διαφορετικούς τομείς της κοινωνίας κρίνεται απαραίτητη για την ομοιομορφία, την διείσδυση και την αποτελεσματικότητα των μηνυμάτων. Οι επιστημονικές ενώσεις, η πολιτεία, το σύστημα εκπαίδευσης, η εκκλησία, η οικογένεια, ο χώρος των τεχνών και της ψυχαγωγίας, τα ΜΜΕ σύσσωμοι να περάσουν δυνατά το μήνυμα κατά τους στίγματος της παχυσαρκίας, αλλά παράλληλα δίνοντας υποστήριξη και λύσεις για την αντιμετώπιση μίας ακόμα νόσου, αυτή της παχυσαρκίας.
ΠΗΓΕΣ:
https://www.worldobesity.org/what-we-do/our-policy-priorities/weight-stigma
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2866597/